12

De Zwarte Schande

Het verhaal van Maarten Schiltmeier, ex-voetballer en achterkleinkind van een Senegalese Soldaat uit de Eerste Wereldoorlog.

Dit is geen afrekening met de Duitsers.

Gewoon een verhaal van een mens,

Een mens die buiten de statistieken is gevallen,

Vergeten door de geschiedenis,

Een avonturier.

Een schone, moedige, gelukkige mens.

Zo’n 120 jaar geleden geboren,

Op een eiland voor de kust van een Afrikaans land.

L’ile de Gorée …

daar is het begonnen.

PromobeeldDeZwarteSchande

De herdenkingen van 100 jaar WOI zijn volop aan de gang. Bleeding Bulls wil op een eigen manier de aandacht vestigen op de voor een groot deel vergeten koloniale soldaten die in Vlaanderen vochten. Deze soldaten kwamen vanuit heel de wereld: Afrika, Azië, de Caraïben,… en zijn op een bepaald moment allemaal in West-Vlaanderen geweest. De lokale bevolking wist niet wat ze zagen: Afrikanen, Chinezen, Sikhs,… Ze hadden vaak schrik van deze onbekende culturen, en de vooroordelen tierden welig. Veel van de toen geldende vooroordelen zijn honderd jaar later nog steeds erg herkenbaar.

Ondanks grote en beladen thema’s is De Zwarte Schande een ontroerende humorvolle theatermonoloog voor jongeren (15+) en volwassenen over WOI, voetbal en ‘anders zijn’. Over de band tussen de loopgraven in Ieper en de voetbalvelden van Eendracht Aalst. Maar bovenal is De Zwarte Schande een verhaal over identiteit. Een zoektocht naar de ‘roots’ van onze kleurrijke, diverse maatschappij waarin we nu leven.

De koloniale soldaten tijdens WOI

Het klinkt voor veel mensen nu vreemd in de oren dat er in de Eerste Wereldoorlog Afrikaanse troepen in de frontlinie vochten, en toch waren ze met honderdduizenden. Vanuit heel de wereld werden mensen aangevoerd, gaande van Van Canadese Indianen tot Maori’s, Indiase Sikhs, Chinezen, Marokkanen, en ga zo maar door. Het was een immense schok voor de lokale West-Vlaamse bevolking die zich plots geconfronteerd zag met de meest vreemde culturen. Ook toen al waren er ontzettend veel vooroordelen en had men schrik dat ze onder de voet werden gelopen door ‘de vreemden’. Veel van de reacties van toen zijn nog steeds relevant. Honderd jaar later zijn de gelijkenissen binnen de publieke opinie nog steeds treffend. De ‘Tirailleurs Sénégalais’ (Afrikaanse soldaten die voor Frankrijk vochten) zaten al vanaf 1914 in de loopgraven van de Vlaamse Westhoek en Noord-Frankrijk. Ze kwamen ondanks hun naam, praktisch uit heel West-Afrika: Burkina Faso, Benin, Togo, Senegal, Mali,… Aanvankelijk stond men weigerachtig tegenover deze zwarte troepen. Ze werden als minderwaardig beschouwd en men durfde hen de zware taak van soldaat niet toe te vertrouwen. Toen de verliezen aan geallieerde kant echter te groot werden, draaiden de generaals bij en werden deze ‘wilden’ ook massaal ingezet aan het front. Men geloofde dat het zwarte zenuwstelsel minder ontwikkeld was en daardoor veel ongevoeliger voor pijn en trauma. Door deze misvatting werden ze voornamelijk als stoottroepen of kanonnenvlees gebruikt.

Het verhaal van deze oud-strijders is grotendeels vergeten. Sterker nog, het is doelbewust uit onze geschiedenisboeken gewist. En toch was dit de eerste echte confrontatie met andere culturen op eigen bodem, diversiteit in onze samenleving kreeg betekenis. Dit heeft de perceptie zowel van de Europese bevolking als de soldaten uit de toenmalige kolonies danig veranderd. Vanaf die tijd begint het multiculturele verhaal binnen de Europese samenleving, in termen van grote groepen mensen uit de voormalige kolonies die zich op Europese bodem vestigden. Een verhaal dat zich in de actualiteit nog steeds manifesteert. Zo hebben deze zwarte soldaten hier en daar hun sporen nagelaten.

Wij proberen aan de hand van de theatermonoloog De Zwarte Schande het vergeten verhaal van deze Afrikaanse soldaten in herinnering te brengen. Op die manier hopen we een tegengewicht te bieden aan de (vaak) eenzijdige visie over blanke patriotten in de loopgraven. We hopen dat wanneer de toeschouwers geconfronteerd worden met dit stukje vergeten geschiedenis en onze actuele invalshoek, zij ook de hedendaagse diversiteit binnen onze samenleving genuanceerder bekijken.

De trieste verhalen van en over de koloniale troepen zijn verhalen over vergeten strijders en tegelijkertijd ook het tijdloze universele verhaal van jonge mensen die het avontuur zoeken. Er zijn nu meer dan ooit gelukzoekers die net zoals de strijders van de koloniale troepen naar verre streken trekken op basis van vage beloftes. Ze blijven ontheemd en vervreemd achter wanneer die beloftes niet blijken uit te komen. En dat is vaak nog steeds zo.

Synopsis De Zwarte Schande

Maarten Schiltmeier is een Duitser die opgegroeid in De Klinge, een klein dorpje in het Waasland. Maarten is een getalenteerd voetballer die een droom heeft om een grote internationale voetbalcarrière uit te bouwen. Hij krijgt zelfs een bijnaam: de onoverwinnelijke ‘King Kong’. King Kong verslijt de ene voetbalclub na de andere en komt uiteindelijk terecht in de Belgische Eerste klasse bij KSK Beveren. Daar kent zijn voetbalcarrière een abrupt einde door een dramatische gebeurtenis waar King Kong zelf bij betrokken raakt.

Dankzij het overlijden van zijn grootvader Jean-Marie Schiltmeier – ook een Duitser die zijn heel leven lang de negatieve stempel van Duitser met zich heeft meegedragen ondanks hij in Londen voor de geallieerden gestreden heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog – krijgt Maarten het verslag in handen van het proces dat Frankrijk heeft aangespannen tegen zijn overgrootvader Seydou N’Diaye, een Tirailleur Sénégalais. Nadat hij vier jaar gevochten heeft aan het front tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De monoloog vertelt een familiekroniek waarbij Maarten Schiltmeier zich verplaatst in de drie personages. Alle drie hebben ze gevochten voor verschillende vlaggen en vooral voor de eer van die vlaggen. Alle drie hebben ze het geluk gezocht. Maar eens de strijd gestreden was, hebben ze de vlaggen in hun gezicht gekregen en zagen ze niet meer waar ze liepen.

Credits

Tekst en regie: Zouzou Ben Chikha

Spel: Maarten Goffin

Concept en video: Joost Wynant

Productie: Liesbeth Stas

Techniek: Maarten Snoeck

Scenografie: René Deben en Gert Baart

Kostuum: Marij De Brabandere

Muziek: Tom Goethals

Productie: Bleeding Bulls

Coproductie: Action Zoo Humain

Met de steun van de Vlaamse gemeenschap, stad Antwerpen, TAKT Dommelhof

In samenwerking met het In Flanders Fields Museum

Met dank aan Victoria De Luxe, De Warande en CAMPO

22

Over de makers

Zouzou Ben Chikha is geen onbekende in het Vlaamse theaterlandschap. Hij was één van de bezielers van Union Suspecte waar hij tal van voorstellingen maakte/speelde en werkte samen met ondermeer Arne Sierens. Momenteel is hij actief bij het theatergezelschap Action Zoo Humaine.

Joost Wynant is van opleiding filmregisseur. Voor het grote publiek maakte hij zijn langspeelfilm ‘De Laatste Zomer’ en stond in voor de regie van ‘Benidorm Bastards’ en vele andere tv-projecten. De televisieserie ‘En toen kwam ons ma binnen’ die in het najaar 2013 op 2BE te zien zal zijn, is een regie van Joost. Daarnaast is hij één van de bezielers van Bleeding Bulls.

Maarten Goffin combineert theater met televisie. Naast vele theateropdrachten kent het grote publiek hem van Wolven, Vermist, Thuis, Crème de la crème, Zone Stad, en vele andere tv-projecten. Momenteel is hij te zien in de televisieserie ‘En Toen Kwam Ons ma binnen’ op 2BE en de KETNET-reeks GoGoGo!. In het voorjaar 2014 is hij te zien in de BBC-reeks The Missing en Spitsbroers op VTM. Maarten is ook één van de oprichters van Bleeding Bulls.

 

site door Kevin Nicasi